Een goed werkende faalcultuur is tegenwoordig in alle industrieën belangrijk. Vooral in IT-gerelateerde bedrijven, waar kenniswerk wordt verricht, wordt het steeds belangrijker.

Bij grote, complexe projecten en producten, waarvan sommige worden ontwikkeld door grote, soms wereldwijd verspreide en interdisciplinaire teams, is het bijna onmogelijk om mislukkingen te voorkomen. Een goed werkende faalcultuur schept een sfeer van vertrouwen voor alle betrokkenen (medewerkers en leidinggevenden), waarin het ontdekken van mislukkingen als iets positiefs wordt ervaren. Het is de basis voor innovatie en succesvol teamwork.

indicaties van een gebrek aan faalcultuur.

In mijn werk als Scrum Master en Agile Coach heb ik ervaring met veel verschillende klanten, afdelingen en projecten in een grote verscheidenheid aan industrieën. Hieronder wil ik enkele indicaties beschrijven die, naar mijn ervaring, vaak wijzen op een gebrek aan faalcultuur.

rooskleurige retrospectieven.

Na de opdracht plakt elk van de teamleden hun plakbriefjes op de muur: "geweldig team", "goed sprintresultaat" is daarop te lezen. Na een kwartier klopt het team elkaar op de schouder en besluit dat er geen verdere actie nodig is omdat het team al perfect op koers ligt.

Dat kan vaak een bedrieglijke situatie zijn, omdat de echte problemen misschien niet worden aangepakt uit angst of respect. Een andere vraag is of het team tijdens de sprint opmerkzaam genoeg was om fouten in de eerste plaats te kunnen identificeren, aangezien fouten als iets negatiefs worden ervaren.

verba volant, scripta manent.

Het documenteren van resultaten is onderdeel van het dagelijkse, professionele werk. De focus ligt hierbij op het ervoor zorgen dat kennis en beslissingen later transparant en begrijpelijk zijn voor anderen in het team en dat belangrijke zaken niet worden vergeten.

In bedrijven zonder een gevestigde faalcultuur verdwijnt deze motivatie echter snel naar de achtergrond. In dergelijke organisaties is het meer een kwestie van de eigen positie veiligstellen in het komende verwijtproces en er goed uitzien voor de baas. In het Duits is er een oud gezegde "Wer schreibt, bleibt" - wie schrijft, blijft.

faalcultuur als basis voor agile transformatie en innovatie.

Bijna elk technologiebedrijf is momenteel bezig met een agile transformatie. Helaas ligt de focus maar al te vaak op het definiëren en aanpassen van processen, organigrammen en rollen. De vaak aangehaalde 'agile mindset' wordt verwaarloosd, maar het is juist deze mindset die de verschillende agile kaders, processen en benaderingen hun effectiviteit geeft. Daarbij hoort ook een goed werkende faalcultuur – niet alleen in de development teams, maar in alle onderdelen van de organisatie. Hieronder zullen we kijken naar enkele aspecten van agile en hoe deze zich verhouden tot de faalcultuur van de organisatie.

inspecteren en aanpassen.

Bedrijven waar nog nooit een goede faalcultuur is toegepast, zullen moeite hebben met de transparantie van een retrospectief of een review. De medewerkers zijn zich er niet van bewust dat elk gesignaleerd probleem ruimte biedt voor verbetering – of erger nog: ze onderdrukken het. Het paradigma "inspecteren en aanpassen" kan niet werken in dergelijke bedrijven of teams. Ze behouden de status quo en verspillen hun eigen potentieel uit angst om gestraft te worden voor fouten.

2 men and a woman standing around a desk.

teamspirit en zelforganisatie.

Als het een team ontbreekt aan wederzijds vertrouwen en een gezonde houding tegenover mislukkingen, is er een constant wantrouwen naar elkaar. Mensen houden een mentaal lijstje bij van wie de meeste fouten heeft gemaakt, en reduceren hun collega’s hiertoe – er moet er toch eentje het sterkste teamlid zijn.

Zo'n basishouding ten opzichte van collega's en hun falen smoort elke zelforganisatie in de kiem. Iedereen moet zich bewust zijn van zijn eigen sterke en zwakke punten en deze kennis delen met het team. Op deze manier kunnen taken gericht worden verdeeld en kunnen kenniskloven worden gedicht, om uiteindelijk een krachtig team te vormen dat het product kan ontwikkelen en voorbereid is op toekomstige uitdagingen.

kwaliteitsverzekering.

In agile projecten heeft de kwaliteit van het werk altijd een hoge prioriteit, bijvoorbeeld door pair programming of geautomatiseerde tests. Development teams waarin geen goed werkende faalcultuur is gevestigd, worstelen daar vaak mee. Geen van de developers wil dat iemand anders hun "code smell" of mogelijke fouten ontdekt. Iedereen ontwikkelt zich voor zichzelf, zonder vangnet. Al met al vergroot dit de kans op storingen en een slechtere kwaliteit van de applicatie. De klant is hier uiteindelijk de dupe van.

economische gevolgen.

De hierboven beschreven situaties en gevolgen van het ontbreken van een goed werkende faalcultuur zijn uiteraard slechts voorbeelden. Ze leiden echter allemaal tot inefficiënt werk, wat natuurlijk ook de winstgevendheid van het bedrijf aantast.

Een ander nadelig effect is de afnemende motivatie van collega’s. Een sfeer van angst leidt tot een hoog personeelsverloop. Vooral in de IT-industrie, waar zeer gespecialiseerde medewerkers nodig zijn, is het verlies van een medewerker en hun know-how erg duur voor het bedrijf.

een positieve faalcultuur tot stand brengen.

De vraag is hoe je een goed werkende faalcultuur tot stand brengt in een team of een organisatie. Een standaardrecept hiervoor kan ik hier niet presenteren. Toch wil ik een paar suggesties doen, en een inzicht geven in een andere industriesector.

faalcultuur in de luchtvaartindustrie.

In 1977 vond een van de grootste rampen in de luchtvaartindustrie plaats op de luchthaven van Tenerife. Er vielen 583 doden. Deze ramp had voorkomen kunnen worden als de piloot de zorgen van zijn collega in de cockpit serieus had genomen.

De luchtvaartindustrie reageerde in de jaren daarna, en veel luchtvaartmaatschappijen introduceerden "Crew Resource Management" (CRM). CRM is bedoeld om de soft skills van de bemanning te trainen om fouten in een vroeg stadium op te sporen, open te communiceren, ze als feedback te accepteren en als team op te lossen. In deze methode observeert de bemanning elkaar en geven ze feedback of plannen ze gezamenlijk vluchten.

agile methoden en tools.

Als je de concepten van CRM bestudeert, zie je enkele parallellen met ideeën en methoden uit de agile werkwereld.

Tweerichtingsobservatie, met als doel feedback te geven, manifesteert zich in development teams, bijvoorbeeld in codereviews of pair programmering om fouten zo vroeg mogelijk te identificeren en kennisoverdracht te bevorderen.

Gezamenlijke planning van taken vindt plaats in Scrum in de Sprint Planning en de Daily. De focus ligt altijd op het doel en de wederzijdse ondersteuning.

Natuurlijk kunnen hier nog tal van andere parallellen worden aangehaald. Het is echter belangrijker om te erkennen dat we in principe al veel tools in de agile context hebben die dezelfde doelen en concepten nastreven als een CRM. Om ons doel, het tot stand brengen van een goed werkende faalcultuur, te kunnen realiseren, moeten ze natuurlijk wel op de juiste manier gebruikt en ingericht worden.

faalcultuur als managementtaak.

Ook het management speelt een cruciale rol in de faalcultuur. Werknemers moeten erop kunnen vertrouwen dat een fout geen disciplinaire consequenties heeft. Daarvoor is een goede vertrouwensrelatie tussen leidinggevende en werknemer nodig. Het is niet eenvoudig om zo’n relatie op te bouwen. Een goede aanpak is echter om persoonlijke nabijheid te zoeken, bijvoorbeeld tijdens de gezamenlijke lunch of bij de koffieautomaat.

Iedereen moet er altijd van overtuigd zijn dat elke medewerker zijn best heeft gedaan in de gegeven omstandigheden en met de beschikbare middelen (Prime Richtlijn voor Retrospectives). Werknemers en managers moeten hier altijd naar handelen en zich richten op het leren van fouten.

verhaal vertellen.

Het programma "Fuckup Night" is erg populair. Hier vertellen bekendheden, zoals de oprichter van Zalando, over hun persoonlijke mislukkingen, hoe ze daarmee zijn omgegaan en wat ze ervan hebben geleerd. De boodschap is dat iedereen fouten maakt, en dat het vooral belangrijk is om over die fouten na te denken en ervan te leren.

Dergelijke formats kunnen op grote of kleine schaal worden geïmplementeerd, bedrijfsbreed of over een kopje koffie. Als managers en bestuurders ook hun ervaringen rapporteren (omdat zij ook fouten maken), is dit zeker het begin van een nieuwe bedrijfscultuur.

faalcultuur betekent er achteraf om lachen.

Een goed werkende faalcultuur is vandaag de dag een belangrijke en ondersteunende pijler voor een succesvol bedrijf. Het is de basis voor een collegiale samenwerking, goede teamgeest en, nog belangrijker, het economische succes van het bedrijf.

Tegelijkertijd is het een complexe opgave om in reeds bestaande organisaties zo'n goed werkende faalcultuur tot stand te brengen. Om dit te doen, moeten oude, gebruikelijke en vastgeroeste structuren en denkpatronen worden doorbroken en nieuwe worden vastgesteld. Modellen van verandermanagement, zoals het stage model van John P. Kotter, helpen ons de organisatie als een proces te begrijpen en bieden ons methoden om deze verandering door te voeren.

Bedrijven die deze stap zetten zullen aan aantrekkelijkheid blijven winnen en met plezier de nodige innovatiekracht tonen die de toekomstige markt van hen zal vragen.